Əyrixətli hərəkət. Mərkəzəqaçma, tangensial və tam təcil.

 

Əyrixətli hərəkət. Mərkəzəqaçma, tangensial və tam təcil.

 

  Fırlanma hərəkəti elə hərəkətə deyilir ki, bu

zaman cismin bütün nöqtələri mərkəzləri fırlanma oxu adlanan

düz xəttin ətrafında çevrə üzrə hərəkət edir.  Əyrixətli hərəkətdə sürətin istiqaməti trayektoriyaya toxunan olur.    

                                                                                                       

Maddi nöqtə R radiuslu  çevrə boyunca hərəkət edərsə və  zamanı ərzində dönmə bucağı   olarsa, onda bucaq sürəti

                                                                     

olar. Bucaq sürəti vektorial kəmiyyətdir. İstiqaməti isə sağ əl qaydası (sağ yivli

burğu qaydası) ilə təyin edilir: sağ əl elə tutulur ki, yarı bükülmüş dörd barmağın dolanma istiqaməti maddi nöqtənin çevrə üzrə hərəkəti istiqamətində olarsa, dik açılmış baş barmaq dφ vektorunun istiqamətində yönəlir.

Nöqtənin xətti sürəti ilə bucaq sürəti arasındakı əlaqə aşağıdakı kimidir:

                                              

Çevrə boyunca bərabərsürətli hərəkətdə bucaq sürəti sabit kəmiyyətdir.Fırlanma periodu T olarsa, onda

                                                                            (12)

 

olar. Burada n - vahid zamandakı dövrlərin sayıdır. Bucaq sürətinin zaman görə birinci tərtib törəməsi bucaq təcili adlanır:

                                     

Bucaq təcilinin istiqaməti fırlanma oxu istiqamətində olub, bucaq sürəti istiqamətində və ya əks istiqamətdə yönəlir. və  ifadələrindən istifadə etsək,tangensial təcil üçün aşağıdakı ifadəni alarıq:

 

                                           

 Mərkəzəqaçma təcili - çevrə üzrə bərabərsürətli hərəkətdə yaranan, radius boyunca çevrənin mərkəzinə doğru yönələn təcildir və xətti sürət kvadratının çevrə radiusuna olan nisbətinə bərabərdir. Buna normal təcil də deyilir. a_n kimi işarə olunur və a_n=ʊ²/r.

 Tangensial təcil sürətin ədədi qiymətinin dəyişməsini normal təcil isə sürətin isiqamətinin dəyişməsini xarakterizə edir.

 

      Cismin tam təcili tangensial və normal  təcillərin həndəsi cəminə

bərabərdir.

 

Nöqtə çevrə boyunca, bərabərdəyişən hərəkətdə iştirak edərsə, onda, bucaq sürəti üçün  və dönmə bucağı üçün isə  ifadələrini yazmaq olar. -başlanğıc bucaq sürətidir.